M1 · Veri Okuryazarlığı ve Analitik Düşünme
Veri Etiği ve Veri Kalitesi Temelleri
Neden bu konu?
NovaCommerce yönetimi 'İzmir müşterileri ürünlerimizden nefret ediyor, kampanyayı durduralım' dediğinde bu yargı 40 kişilik yanlı bir anket örneklemine, tekrar sayılmış müşterilere ve şehri boş bırakılmış kayıtlara dayanıyorsa şirket sağlıklı bir pazardan çekilerek gerçek gelir kaybeder. Veri kalitesi ve etiği bilinmezse iki tür zarar doğar: yanlış karar maliyeti (yanlı örneklemden çıkan stratejiler) ve güven maliyeti (müşteri verisinin gereksiz kopyalanması, harici araçlara sızması, itibar ve yaptırım riski). Bu ders, rapora başlamadan önce 'bu veri kararı taşıyabilir mi ve bu veriyi bu amaçla kullanmaya hakkım var mı?' sorularını refleks haline getirir.
Benzetme: kavramın günlük karşılığı
Veri kalitesi ve etiği, bir restoranın mutfak hijyeni gibidir: müşteri tabaktaki sunumu (grafiği, raporu) görür ama zehirlenme mutfakta başlar. Bozuk malzeme (eski veri), etiketi karışmış kavanozlar (tekrar kayıtlar), eksik tartılmış porsiyonlar (eksik alanlar) ve tedarikçisi bilinmeyen ürünler (kaynağı kayıtsız veri) sunum ne kadar şık olursa olsun sonucu bozar. İyi analist, servisten önce mutfağı denetleyen şef gibi her malzemenin nereden geldiğini, ne zaman alındığını ve kime servis edilebileceğini bilir.
Bu işin sırrı: kalıplar
- Kaynak sorgusu: Analize başlamadan 'Bu veri kimden, ne zaman, hangi yöntemle geldi?' diye sor. Örnek: NovaCommerce anket verisi yalnız e-posta bültenine kayıtlı müşterilerden geldiyse, sonuç tüm müşterileri değil bülten okuyucularını temsil eder.
- Beşli kalite taraması: Yeni bir tabloyu eksik, tekrar, tutarsız, eski ve aykırı olmak üzere beş açıdan tara. Örnek: şehir sütununda boş hücre oranı, e-postada tekrar sayısı, geleceğe ait sipariş tarihi, altı aydır güncellenmemiş adres, negatif tutar.
+ 3 kalıp daha tam derste
İlk uygulama adımı
1. Örneklem künyesi çıkar
Elindeki NovaCommerce müşteri anketi verisinin künyesini yaz: veri hangi kanaldan toplandı, hangi tarih aralığını kapsıyor, kimler yanıt verdi, kimler kapsam dışı kaldı? Bu dört soruyu tek paragrafta yanıtla ve verinin temsil etmediği en az bir grubu açıkça belirt.
Kontrol noktası: Kanal, tarih aralığı, kapsanan kitle ve kapsam dışı kalan en az bir grup yazılı olarak dört maddede tanımlanmış olmalı.
+ 4 adım daha tam derste
Dersin devamı erken erişimde
Tam derste seni bekleyenler: 5 kontrol noktalı uygulama adımı, gerçek dünya kullanımı (analist + scientist + AI perspektifi), 4 yaygın tuzak, mülakat sorusu ve model cevabı, 4 soruluk quiz, 7 tekrar kartı ve NovaCommerce proje görevi.