M9 · İstatistik ve Belirsizlik
Pratik Testler: t-testi ve Ki-kare
Neden bu konu?
İki grubu karşılaştırdığın an mutlaka gelir: A tasarımı mı B tasarımı mı daha çok satıyor, yeni kargo firması eskisinden hızlı mı, kadın ve erkek müşteriler farklı kategoriler mi tercih ediyor? Bu sorulara 'gözle bakınca B daha iyi gibi' diye cevap verirsen, gördüğün fark gerçek bir etki değil sadece o haftanın şansı olabilir — ve şirket bu 'gibi'ye dayanıp yanlış tasarımı kalıcı yapar. Doğru test, gözündeki farkın rastlantı gürültüsünün üzerine çıkıp çıkmadığını ölçer. Ama daha da tehlikelisi: yanlış testi seçersen (ortalama farkına ki-kare, dağılım farkına t-testi) çıktı 'p<0.05' der, herkes ikna olur, sonuç baştan çürüktür. Bu ders sana iki temel testi ve —asıl kritiği— hangisinin ne zaman uygun olduğunu, anlamlılığın etki büyüklüğü demek OLMADIĞINI öğretir.
Benzetme: kavramın günlük karşılığı
İki test, iki kargo firmasını karşılaştırmanın iki farklı sorusudur. t-testi sorar: 'Firma A ortalama kaç günde teslim ediyor, Firma B kaç günde — bu ortalama fark gerçek mi?' (sayısal ortalama). Ki-kare başka bir şey sorar: 'A firmasında paketler zamanında/geç/kayıp diye nasıl DAĞILIYOR, B'de nasıl — bu dağılım profilleri birbirinden farklı mı?' (kategori sayımları). Aynı iki firma, ama biri 'ne kadar' sayısını ölçüyor, diğeri 'hangi kutuya kaç tane düştü' sayımını karşılaştırıyor. Elindeki soru sayısal bir ortalama mı yoksa kategori sayımı mı — testi bu belirler.
Bu işin sırrı: kalıplar
- Önce çıktı türünü belirle: karşılaştırdığın şey SAYISAL bir değer mi (süre, tutar, yaş → ortalama karşılaştır → t-testi) yoksa KATEGORİ mi (satın aldı/almadı, il, cihaz → sayımları karşılaştır → ki-kare)? Test seçimi bu tek soruyla başlar.
- İki-örneklem t-testi 'iki grubun ORTALAMASI farklı mı' sorar; A grubu teslim süresi ort. 2,1 gün, B grubu 2,9 gün — bu 0,8 günlük fark gürültünün üstünde mi? Girdi: iki sayısal örneklem.
+ 3 kalıp daha tam derste
İlk uygulama adımı
1. Soruyu bir cümleye indir ve çıktı türünü etiketle
NovaCommerce senaryosunu tek cümle yaz: 'Yeni ödeme akışı (B), eski akışa (A) göre sepet TUTARINI artırıyor mu?' Sonra karşılaştırdığın çıktının SAYISAL mı KATEGORİK mi olduğunu yanına yaz. Tutar → sayısal.
Kontrol noktası: Elinde tek cümlelik soru ve yanında 'sayısal' ya da 'kategorik' etiketi var. Bu senaryoda: sepet tutarı = sayısal → t-testi adayı.
+ 4 adım daha tam derste
Dersin devamı erken erişimde
Tam derste seni bekleyenler: 5 kontrol noktalı uygulama adımı, gerçek dünya kullanımı (analist + scientist + AI perspektifi), 4 yaygın tuzak, mülakat sorusu ve model cevabı, 4 soruluk quiz, 8 tekrar kartı ve NovaCommerce proje görevi.